چطور رله های ماشینی(خودرویی) را تست کنیم؟

تست یک رله خودرویی با یک مولتی‌متر ساده یا یک مدار تست 12 ولت کمتر از 5 دقیقه طول می‌کشد. سریعترین روش: ولتاژ 12 ولت به پایه‌های بوبین رله اعمال کنید و منتظر شنیدن صدای کلیک باشید، اگر سوییچهای داخلی بسته شوندو اجازه عبور جریان در ترمینالهای لود یا خروجی رله را بدهند رله درست عمل می‌کند. اگر هیچ صدای کلیکی شنیده نشود یا هیچ جریان پیوسته‌ای در خروجی رله برقرار نشود رله خراب است و باید تعویض شود.

رله ماشینی چیست و چرا رله‌های ماشینی خراب می‌شوند؟

رله خودرویی یا همان رله ماشینی یک سوییچ الکتریکی است که با یک جریان الکتریکی ورودی ضعیف می‌تواند به یک جریان خروجی خیلی بزرگتر سوییچ کند. رله‌های ماشینی معمولا برای کنترل قطعات پرمصرف مانند پمپ سوخت، کولر خودرو، هدلایت‌ها و بوق خودرو مورد استفاده قرار می‌گیرند. اکثر رله‌های ماشینی استاندارد 4 یا 5 پایه هستند. با ورود ولتاژ به 2 پایه بوبین رله خودرویی میدان مغناطیسی ایجاد می‌شود و بعد از سوییچ و تغییر وضعیت کنتاکت‌ها جریان خروجی در مابقی پایه‌های رله جاری خواهد شد.

حالت‌های رایج و دلایل خراب شدن یک رله:

• تیغه‌های کنتاکت به یکدیگر جوش خورده‌اند یا سوخته‌‌اند( رله به طور دائم در حالت کنتاکت بسته می‌ماند)
• باز شدن سیم‌پیچی بوبین(رله اصلا کار نمی‌کند)
• خوردگی و پوسیدگی پایه‌های رله
• شکسته شدن فنر داخلی(تیغه‌های کنتاکت نمی‌توانند باز و بسته شوند)
دانستن اینکه کدام قسمت رله آسیب دیده است میتواند به شما در روش تست صحیح کمک کند مطابق آنچه که در ادامه توضیح خواهیم داد.

ابزاری که قبل از تست رله ماشینی احتیاج دارید

برای تست رله خودرویی شما نیاز به تجهیزات خیلی خاصی ندارید. اکثر تست‌های رله با استفاده از یک یا دو مورد از موارد زیر قابلیت انجام دارد:
• مولتی‌متر دیجیتال: برای اندازه‌گیری مقاومت بوبین رله، اتثال کنتاکت‌ها و چک کردن ولتاژها
• 2 عدد سیم جامپر با گیره‌های دندانه سوسماری: برای ولتاژ دادن به بوبین رله
• یک رله مشابه شناخته شده برای تست جابجایی
• دیاگرام و نقشه سیم‌کشی رله یا پایه‌های رله : به طور معمول روی بدنه رله چاپ شده یا در دفترچه راهنمای وسیله نقلیه(خودرو) قابل دسترسی است.

چطور پایه‌های رله را تشخیص دهیم؟

قبل از تست هر پایه را به درستی تشخیص دهید و تعیین موقعیت کنید. اکثر رله های خودرویی از این شماره‌گذاری استفاده می‌کنند، اعداد پایه‌ها عموما روی بدنه رله حک شده‌اند. اگر این اعداد روی بدنه رله درج نشده بود به دیاگرام و نقشه‌ای که روی کاور جعبه فیوز درج شده یا به شماتیک سیم‌کشی وسیله نقلیه مراجعه کنید.
استاندارد شماره‌گذاری پایه‌های رله‌های خودرویی(MINI ISO RELAYS) که بیشتر در خودروهای مسافربری استفاده می‌شوند در جدول زیر شرح داده شده است:

عنوان پایه	عملکرد	شماره پایه
سر منفی Control circuit (–)	اتصال زمین بوبین رله	85
سر مثبت Control circuit (+)	ولتاژ ورودی بوبین رله	86
ورودی بار مدار	ورودی	30
خروجی بار هنگام ولتاژدهی	کنتاکت باز (نرمالی اوپن)(NO)	87
خروجی بار هنگام قطع ولتاژ(فقط در مدل‌های 5 پایه)	کنتاکت بسته نرمالی کلوز(NC)	87a

روش اول: تست تعویض(سریعترین روش)

تست تعویض سریعترین روش تشخیصی است. این روش بجز یک رله مشابه یدکی به هیچ وسیله‌ دیگری نیاز ندارد.
1. رله مشکوک را در جعبه فیوز یا جعبه رله قرار دهید.
2. رله دیگری با همان مشخصات و پارت نامبر یا شکل ظاهری در جعبه پیدا کنید.
3. دو رله را با یکدیگر تعویض کنید.
4. مدار مشکل دار را تست کنید. اگر مدار کار کرد رله قبلب معیوب است.
محدودیت: در این روش رله معیوب را میتوان نشخیص داداما نمیتوان مشخص کرد که رله چسور و چرا آسیب دیده است. برای تشخیص ریشه‌ای و عمیق‌تر از تست مولتیمتر استفاده کنید.

روش دوم: تست بوق(continuity) و تست مقاومت مولتی‌متر 

این روش کامل‌ترین تست است. رله را از وسیله نقلیه جدا کنید.

مرحله 1: تست مقاومت بوبین

مولتی‌تر را روی تست اهم یا تست مقاومت قرار دهید. پراب‌های مولتی‌متر را روی پایه‌های 85 و 86 (پایه‌های بوبین) قرار دهید.
نتایج تست:
• رله سالم: مقاومت بوبین عددی بین 50 تا 120 اهم است. اکثر رله‌های خودرویی 12 ولت در این محدوده قرار می‌گیرند. دیتاشیت رله مطالعه کنید و مشخصات دقیق را چک کنید.
• رله معیوب( بوبین باز): مقدار مقاومت بینهایت یا عبارت OL مشاهده می‌شود.
• بوبین اتصال کوتاه: مقدار مقاومت بوبین نزدیک به عدد 0 اهم است. رله جریان بیش از حدی می‌کشد و ممکن است به مدار کنترل آسیب برساند.

مرحله 2 : تیغه‌های کنتاکت را در حالت بی باری و استراحت چک کنید.

 مولتی متر را روی حالت continuity یا تست بوق قرار دهید:
• پراب‌های مولتی‌متر را روی دو ترمینال 30 و 87 (پایه‌های نرمالی اوپن) قرار دهید. مولتی متر نباید بوق بزند چون در حالت مدار باز قرار داریم.
• پراب‌های مولتی‌متر را روی دو پایه 30 و 87a (پایه‌های نرمالی کلوز، فقط در رله‌های خودرویی 5 پایه)   قرار دهید، در این حالت باید صدای بوق مولتی‌متر را بشنوید چون مسیر مدار بسته است.
اگر هنگام تست بوق مولتی‌متر تیغه‎‌های کنتاکت نرمالی اپن صدای بوق شنیده شود تیغه‌های کنتاکت به هم چسبیده‌اند و اصطلاحا جوش خورده‌اند و استفاده از این رله موجب می‌شود مدار دائما و پیوسته در حال کار باشد.

مرحله 3: اعمال ولتاژ به رله و تست دوباره تیغه‌های کنتاکت

ولتاژ +12 ولت به پایه‌های 86 و زمین (Ground) و 85 اعمال کنید. باید صدای کلیک کردن واضحی را در این حالت بشنوید.
اکنون(در حالت تست بوق مولتی‌متر) پراب مولتی‌متر را به دو سر پایه 30 و 87 اتصال دهید، باید صدای بوق را بشنوید.
برای رله ماشینی 5 پایه: (در حالت تست بوق مولتی‌متر) پراب مولتی‌متر را به دو سر پایه 30 و a87 اتصال دهید، در این حالت صدای بوق شنیده نمی‌شود(تیغه‌های کنتاکت بازه شده‌اند).
اگر رله در حال کنتاکت زدن باشد و صدای کلیک را بشنوید اما در تست بوق دو پایه 30 و 87 صدایی نشنوید، تیغه‌های داخل رله سوخته‌ یا سوراخ شده‌اند(رله میتواند از نظر الکتریکی سوخته باشد حتی اگر بوبین رله کار کند).

روش سوم : تست افت ولتاژ درون مدار

⁠وقتی نمی‌توانید رله را از مدار جدا کنید یا تمایل دارید رله را در شرایط تحت بار تست کنید می‌توانید از تست افت ولتاژ با رله نصب شده در وسیله نقلیه استفاده کنید:
1. مدار رله را راه‌اندازی کنید(سوئیچ استارت/لوازم جانبی را در صورت لزوم روشن کنید)
2. مولتی‌متر را در حالت تست ولتاژ DC قرار دهید
3. هنگامی که مدار فعال است میزان ولتاژ را از پایه‌های لود یا بار رله (دوپایه 30 و 87) اندازه بگیرید.
نتایج تست:
• رله سالم: میزان افت ولتاژ اندازه‌گیری شده باید کتر از 0.1 ولت در حالت تحت بار باشد.
• تیغه‌های فرسوده یا خورده شده: در این حالت میزان افت ولتاژ 0.3 ولت یا بیشتر خواهد بود که باعث ایجاد گرما و عملکرد غیرمطمئن می‌شود.
• پایه 87 ولتاژ ندارد: تیغه‌های کنتاکت رله باز هستند(بوبین رله یا تیغه‌های کنتاکت مشکل دارند).
این تست به طور ویژه برای تشخیص رله‌های کنترل فن یا پمپ سوخت که به صورت متناوب زیر بار گرمایی است مناسب است. 

تفسیر نتایج : هر ایراد چه معنایی دارد؟ 

تفسیر نتایج تست رله و آنچه که از آن در مورد نوع خرابی و علائم خودرو فهمیده می‌شود.

نشانه‌ها و علائم در وسیله نقیله	علت احتمالی	نتیجه تست
مدار هرگز کار نمی‌کند	باز شدن سیم‌پیچی بوبین رله	مقاومت بینهایت بوبین رله (OL:OVER LOAD)
هیچ پاسخی از قطعه دریافت نمی‌شود	بوبین شکسته یا آرمیچر گیر کرده	هنگام اعمال ولتاژ صدای کلیک یا کنتاکت زدن شنیده نمی‌شود
با وجود فعال شدن رله، قطعه برق دریافت نمی‌کند	تیغه‌های کنتاکت سوخته یا سوراخ شده ‌اند	صدای کلیک زدن به طور پیوسته شنیده نمی‌شود(پایه های 30 و 87)
رله به طور پیوسته کار میکند حتی در حالتی که تحریک وجود ندارد	تیغه‌های کنتاکت به هم چسبیده‌اند	شنیدن صدای بوق در تست پایه‌های 30 و 87 بدون ولتاژدهی به رله
عملکرد ضعیف، گرمای زیاد، خطاهای متناوب	کنتاکت‌های خورده یا فرسوده	میزان افت ولتاژ از 0.3 ولت بیشتر است

تست کردن رله‌ها در حالت نصب شده در مدار جعبه فیوز

در بعضی وسایل نقلیه رله روی برد مدار لحیم شده‌اند یا جدا کردن آن‌ها از مدار بسیار سخت است. به همین دلیل در این موارد تست رله باید در مدار انجام شود. برای تست این مراحل را انجام دهید:
1. از نقشه سیم‌کشی برد استفاده کنید تا از پشت مدار بتوانید پایه‌های هر رله را تشخیص دهید.
2. در زمان غیرفعال بودن مدار مطمئن شوید که سیم‌کشی ولتاژ 12 ولت به پایه شماره 86(پایه ولتاژ بوبین) وجود دارد و پایه شماره 85 به درستی به زمین یا GROUND مدار متصل است.
3. مدار را فعال کنید. مطمئن شوید ولتاژ به پایه شماره 87(خروجی بار) میرسد. ولتاژ کمتر از 0.1 ولت، اتصالات سالم را تأیید می‌کند.
4. اگر پایه 86 هیچ ولتاژی نداشته باشد خطا و ایراد از قسمتهای قبل تر مدار مانند سوییچ، فیوزو خروجی ای سی یو است. اگر پایه 86 ولتاژ داشته باشداما رله کنتاکت نزند و صدای کلیک شنیده نشود، بوبین رله یا مسیر گراند خراب است.

اشتباهات رایج که هنگام تست کردن رله باید از آن‌‌ها اجتناب کرد

• تست رله معیوب: رله‌های متعددی یکسان به نظر می‌رسند. همیشه قبل از رد کردن رله، مدار آن را از روی نمودار جعبه فیوز بررسی کنید. 
• نادیده گرفتن سوکت رله: یک رله سالم با سوکت خورده شده موجب خطا و نقص و در مدار می‌شود. اگر افت ولتاژ مشاهده می‌شود پایه‌های رله یا سوکت رله را بررسی و تمیز کنید. 
• مدار را تحت بار تست نکنید: بعضی تیغه‌های کنتاکت تست بوق را بخوبی پاس می‌کنند اما در حالت جریان کشی خطا دارند. همیشه برای رله‌های جریان بالا تست افت ولتاژ انجام می‌شود(فن‌های خنک کننده، مدارهای استارتر)
• نادیده گرفتن خطاهای قسمت کنترل مدار مانند منبع تغذیه: اگر رله اصلا کار نمی‌کند، بررسی کنید گه بوبین رله به ولتاژ و زمین مدار متصل هست یا خیر؟ ممکن است خود رله سالم باشد.
• نادیده گرفتن تست بوق: رله‌ای که هنگام تغذیه صدای کلیک می‌دهد اما در تست بوق رد شده است، به طور خاص به خرابی کنتاکت اشاره دارد که تشخیص را تغییر می‌دهد. 

چه زمانی باید رله ماشین خود را تعویض کنیم و چه زمانی باید بیشتر وارسی کرد؟

رله‌های ماشینی ارزان هستند و طوری طراحی شده‌اند که قابل تعمیر نیستند. هر رله‌ای که  در تست مقاومت بوبین، پیوستگی کنتاکت و افت ولتاژ رد می‌شود را تعویض کنید.دقت کنید تمیز کردن یا دوباره استفاده کردن از رله‌ای با کنتاکت‌های سوخته غیرمطمئن است و ریسک خطاهای تکراری را بالا میبرد.
اگرچه تعویض رله به تنهایی کافی نیست. اگر رله به دلیل چسبیدن تیغه‌های کنتکت از کار افتاد، بررسی کنید که چه چیزی باعث اضافه بار شده است به طور مثال مواردی مانند اتصال کوتاه یا رله نامناسب با مدار. نصب رله جایگزین بدون پرداختن به علت اصلی، منجر به خرابی رله جدید به همان روش خواهد شد.